Praten kan ik wel. En mijmeren. En filosoferen. En overwegen. Enzovoort.
Maar hoe te leven? Al dat gedenk over zin en geloof en het volgen van Jezus, wat betekent dat nou eigenlijk voor de manier waarop ik mijn leven vormgeef, hoe ik mij verhoud tot familie, vrienden en iedereen die op mijn pad komt (of voor wie ik op pad ga)?
Wie, zoals ik, opgegroeid is met een ‘regel-ethiek’ heeft een redelijk eenvoudig verhaal meegekregen: leven als christen is leven naar de regels die God gegeven heeft (en dat liefst natuurlijk van harte, maar ja…). Anderen redeneren omgekeerd: het leven als christen is een leven vanuit spontane liefde (het liefst hou je je daarbij aan de regels, maar ja…). De beide benaderingen schieten ernstig tekort. Want over welke ‘regels’ hebben we het eigenlijk en wie bepaalt die? En hoe beoordeel je of iets daadwerkelijk uit liefde gebeurt?
Deze benaderingen gaan voorbij aan een belangrijke vraag, misschien wel de oervraag van het menselijke bestaan: waarom (waartoe) zijn we er?
Het antwoord (impliciet of expliciet) op deze vraag bepaalt de ethiek. In ieder geval de christelijke ethiek. En het is bij deze vraag dat N.T. Wright zijn uitgangspunt neemt in After You Believe. Why Christian Character Matters. En het maakt nogal wat uit of je meent dat we er zijn om zo veel mogelijk van het goede te genieten of ons juist zo heilig mogelijk te gedragen tot we in de hemel komen (ik denk dat optie 1 dichter in de buurt komt van het christelijke verhaal, maar dat terzijde).
Voor de eerste christenen stond hun hele leven in het teken van het ‘Koninkrijk van God’: de toekomst van de wereld zoals God die in gedachten had: een wereld waar het recht heerst, waar de onderdrukten bevrijd worden, de zwakken beschermd. Een wereld waar een mens weer de mens kan zijn zoals hij bedoeld is. En alles wat christenen doen, is zich voorbereiden op die toekomst. Nu zo leven, alsof die toekomst er al is.
Daarvoor heb je regels nodig (als oefenmateriaal), daarvoor heb spontane liefde nodig (om je in gang te zetten), maar vooral een karakter dat uitgroeit boven regels en spontaniteit, een karakter dat gekenmerkt wordt door….
Nee, dat kan ik niet schrijven. Maar het moet, want Wright zegt het en ik ben het er nog ergens mee eens ook, maar ik krijg het simpelweg niet uit mijn strot. Nou vooruit dan maar, wie had ooit gedacht dat ik een blog met dat woord zou eindigen:
… een karakter dat gekenmerkt wordt door… deugdzaamheid…
Posted in Algemeen.
Tagged with Ethiek, Theologie, Wright.
By Martijn
– 27 augustus 2010
Als gelovige (…) komt het nooit, of uiterst zelden, voor dat ik vrij ben van alle twijfel, dat ik niet door een of ander bezwaar van de wijs laat brengen – door een ervaring die er niet in past, door levens die op een andere basis blijk geven van volheid, door een alternatieve wijze van volheid die mij soms aantrekt etc.
Dit is typerend voor het leven in een seculiere tijd, en heel wat ongelovigen zouden een soortgelijk verhaal kunnen vertellen. We leven in een toestand waarin we ons wel moeten realiseren dat er een aantal verschillende constructen bestaan, visies waarover intelligente, niet-misleide mensen van goede wil het niet eens zullen worden. We kunnen niet anders dan af en toe over onze schouder of zijwaarts kijken, en zo ons geloof beleven in een toestand van twijfel en onzekerheid.
Charles Taylor in Een seculiere tijd
Posted in Algemeen.
Tagged with Geloof, Seculiere tijd, Twijfel.
By Martijn
– 31 juli 2010
Diogenes: Hé daar, mensen!
De mensen: Hier zijn we.
Diogenes: Ik riep om mensen, niet om ploerten…
Ik roep om atheïsten, niet om ploerten…
Het atheïsme is een integere, intellectueel verantwoorde manier om in het leven te staan. Persoonlijk koester ik een sympathie voor deze denkschool, die een dappere poging doet het leven te beschouwen, ontdaan van metafysische illusies.
Onlangs heb ik wat blogs en tweets van afgestruind van mensen die zich ‘atheïst’ noemen. Maar wat ik aantref is geen integriteit en dapperheid. Volgens een steekproef van Reinier Sonneveld schelden atheïsten online vijf keer zo vaak als gelovigen (achterlijk, weerzinwekkend, debiel, gestoord, dat soort werk). Iemand anders verzuchtte over een atheïstische twitteraar: “schelden in plaats van argumenteren, kleineren in plaats van gedachten uitwisselen, ingaan op argumenten die jou uitkomen, van onderwerp veranderen als je geen antwoord meer hebt en vooral herhalen dat je ongelovig bent als argument voor het atheïsme”. Het blijkt onmogelijk om op een gelijkwaardige manier in discussie te gaan als je niet al bij voorbaat de vooronderstellingen van deze atheïsten onderschrijft.
Waarom is dat zo? Hoe kan het dat een op zich integere en verantwoorde positie ontaardt in de weigering om nog van gedachten te wisselen, in gescheld, in ploertig gedrag?
Omdat de wereld al ingewikkeld genoeg is. Daarom. In de wirwar van meningen, filosofieën en godsdiensten van deze wereld hebben mensen helderheid nodig. Het atheïsme lijkt die helderheid te bieden: het geeft de mogelijkheid om het aantal gesprekspartners aanzienlijk te beperken, zowel historisch als contemporain. En dat geeft rust voor de ziel… En die rust mag niet verstoord worden, al gaat het ten koste van de menselijkheid richting andersdenkenden.
En zo treft het atheïsme een zelfde lot als de godsdiensten. Hoe kan het ook anders.
Posted in Algemeen.
Tagged with Atheïsme, Blog.
By Martijn
– 26 juli 2010
Na vier weken Oranje is het nu tijd voor Paars.
En dat lijkt me een goede zaak. Want voor het eerst sinds jaren staan de christelijke partijen weer buitenspel.
Nee, ik schaar mezelf niet onder het groeiende koor van online christian bashers, die ‘scheiding van kerk en staat!’ gillen, terwijl ze bedoelen: ‘ban religie uit het publieke debat’. Ook zal ik niet snel roepen dat ‘het allemaal betuttelende moraalridders’ zijn. Dat zou merkwaardig zijn, aangezien ik mezelf christen noem.
Maar ik heb in toenemende mate bezwaren tegen christelijke partijvorming. Of beter gezegd: ik krijg steeds meer moeite met collectieve machtpretenties van christenen, hoe goed bedoeld en gematigd ze ook zijn (en meestal zijn ze dat). Want dat is wat politieke betrokkenheid uiteindelijk is: dingen naar de macht.
Ik heb drie redenen voor mijn moeite.
- Uit het christelijk geloof komt niet automatisch een politieke overtuiging voort. Een christen kan zich politiek op links, in het midden of over rechts positioneren. Dat hangt van veel meer factoren af dan christelijk geloof alleen. Mijn persoonlijke motto is: leef links, stem rechts. Maar daarover een andere keer.
- De collateral damage van christelijke politiek is te groot. Toegegeven, de meeste beschuldigingen over betutteling zijn nergens op gebaseerd. Dat neemt niet weg dat mensen snel het gevoel krijgen dat christenen erop uit zijn om anderen de les te lezen en in een mal te duwen. De geschiedenis geeft hen ook wel enig recht van spreken.
- Maar uiteindelijk is de belangrijste reden deze: het evangelie is de weigering om langs de weg van de macht je idealen te verwerkelijken. Het was precies deze verleiding die Jezus moest weerstaan. En weerstaan heeft, ten koste van zijn leven.
Uiteindelijk heeft christelijke politiek geen toekomst, denk ik. En dat is zo erg nog niet. Als tenminste de christelijke kerk weer echt gaat doen waarvoor ze bedoeld is: zonder machtsambitie mensen uitnodigen om te delen in het verhaal van Jezus en hen leren goed te doen voor de mensen om hen heen. En dat is al behoorlijk ambitieus.
Posted in Algemeen.
Tagged with Geloof, Macht, Politiek.
By Martijn
– 14 juli 2010
Ik ben een neurotische, bijgelovige voetbaljunk.
Oranje draag ik niet tijdens de wedstrijd… dat ging fout tegen Rusland in 2008..
Mijn haar knip ik niet tot volgende week… anders verliezen ze…
In de stad de wedstrijd bekijken durf ik niet… alleen als ik thuisblijf kunnen ze winnen…
En dit zijn nog maar drie van mijn ‘als-dan neuroses’, waar deze dagen aan lijd. En velen met mij. Of je nou je snor laat staan, beloftes maakt, polsbandjes draagt, bepaalde liedjes (juist niet) zingt… Zou het helpen? Nee toch zeker. En toch hopen we het allemaal.
Waarom? Omdat we zo machteloos zijn in de grote dingen van het leven. Omdat we niet in staat zijn op welke manier dan ook invloed uit te oefenen op het grote wereldgebeuren. Terwijl we zo graag dat ene ding willen… En dus drinken we een flesje Jupiler (of juist Baveria) in de hoop dat het helpt. Of tenminste hopen we nu al te weten wat er gebeuren gaat. Want ook voorkennis is macht. Al komt het van een octopus.
Is dat waar geloof begint? In de machteloosheid en het verlangen om wél invloed te hebben, op donder en regen, op liefde en dood? Dus bidden we en werpen ons op rituelen. En het juiste gebed, het juist ritueel zal het leven doen afbuigen in de richting van ons verlangen.
Zo is geloof niet bedoeld en daar loopt de vage, maar belangrijke grens tussen geloof en bijgeloof. Anders dan bijgeloof bepaalt geloof mij juist bij de machteloosheid in het leven, het feit dat ik geen invloed heb op de Wereldbeker en vermoedelijk ook nooit zal hebben. Geloof neemt mij de verantwoordelijkheid daarvoor ook uit handen en schopt mij terug in mijn eigen werkelijkheid, waar ik wel invloed heb. Gebed en ritueel zijn niet bedoeld om ons verlangen te verwezenlijken, maar te veranderen.
Na 11 juli pak ik die laatste gedachte heus weer op. Tot die tijd houdt ik mijn aan mijn bijgelovige riten. Je weet tenslotte maar nooit…
P.S. 1 Op zondag 11 juli gaat Reinier Sonneveld het bij Stroom hebben over ‘de machten’ en hoe niets je er aan doet. Of toch wel. Welkom!
P.S. 2 Is het Spaans geel of Nederlands Oranje dat de lucht kleurt op de foto? En wat symboliseert het standbeeld? Een machteloze Spanjaard of een vertwijfelde Hollander? Alles is een teken…
Posted in Algemeen.
Tagged with Macht, Religie, Voetbal.
By Martijn
– 9 juli 2010
Erken omwille van de Heer het gezag van de bestuurders die door de mensen zijn aangesteld. Slaven, erken het gezag van jullie meesters en heb ontzag voor hen. Voor jullie, vrouwen, geldt hetzelfde: erken het gezag van jullie man.
Petrus
Presenteer bovenstaande tekst maar eens aan een groep geëmancipeerde Amsterdammers van 20, 30 jaar oud. Ik heb het afgelopen week gedaan.
Natuurlijk, wie deze tekst leest buiten zijn context, kan bijna niet anders dan concluderen dat hier een slavenmoraal gepredikt wordt: onderwerp je aan de structuren van de macht. In godsnaam: wordt klein en onderwerp je. En niet zelden is de tekst op die manier gebruikt: een religieuze stok in de hand van de machthebber, een rechtvaardiging voor maatschappelijk conservatisme.
Maar toen las ik Plutarchus, een tijdgenoot van Petrus en een ‘heidense’ Griek:
Zo is het ook met vrouwen. Als zij zich onderwerpen aan hun man, zijn zij te prijzen, maar als ze willen heersen, slaan ze nog een droeviger figuur dan het lijdend voorwerp van hun overheersing. Een man dient over een vrouw te heersen, niet zoals een eigenaar heerst over zijn bezit, maar zoals de ziel heerst over het lichaam, door haar gevoelens binnen te dringen en zich aan haar te verbinden in vriendelijkheid
Blijkbaar was het in die tijd gebruikelijk om op deze manier naar te kijken naar relaties, in ieder geval die tussen man en en vrouw. Misschien is een dergelijk perspectief wel gebruikelijk in alle culturen… behalve in de onze van de afgelopen veertig jaar. Dat geeft op zijn minst te denken…
Belangrijker is dat Petrus geen nieuwe opvatting over maatschappelijke verhoudingen heeft. Hij doet een oproep zich te voegen naar de heersende moraal… omwille van de Heer. En daar zit de angel van zijn ethiek. Er is niet zoiets als een zelfstandige christelijke moraal. Er is wel een levensstijl van navolging van Jezus in elke cultuur. Een levensstijl waarbij een mens onrecht durft te verdragen. Omdat dat de weg is van God in deze wereld: in onderwerping aan anderen toont zich werkelijke innerlijke vrijheid. Het doel is niet om de heerser te bevestigen in zijn rol, maar om hem het schaamrood op de kaken te jagen…
En dat is geen brave burgermanstethiek. Het is al helemaal geen slavenmoraal. Het is een bijna onmogelijke opdracht, die zonder diepe innerlijke overtuiging zelfs een gevaarlijke onderneming is.
Posted in Algemeen.
Tagged with Ethiek, Macht.
By Martijn
– 11 mei 2010
Hoe belangrijk is het eigenlijk om ethisch hoogstaand te leven?
Dit is ongeveer de vraag die Robert L. Holmes stelt in zijn boek Basic Moral Philosophy. Overigens niet na zich eerst meer dan 200 ingewikkelde pagina’s lang over de basis voor de moraal gebogen te hebben. Maar toch: hoe belangrijk is het eigenlijk om ethisch hoogstaand te leven?
Persoonlijk ben ik in het bezit van een redelijk strak geweten… waar ik lang niet atlijd naar luister, dat dan weer wel. Maar ergens binnen in mij leeft een soort overtuiging dat de hoogste vorm van mens-zijn toch wel te vinden is in morele onkreukbaarheid.
Het is nog maar zeer de vraag of dit terecht is. En de metafoor van het voetbalveld helpt. Moet een voetballer beoordeeld worden op zijn goals of zijn vingertje? En wie staat er vanavond te juichen op het Leidseplein als Ajax de Fair Play Cup wint van 2010, terwijl een stel Feyenoorders een ererondje maakt in de Kuip met die Beker waar het werkelijk om draait?
Dus als Pantelic er straks drie inschiet en vervolgens obsceen doet richting het publiek, dan hef ik geen vingertje, ik kijk wel uit. Dan is Pantelic mijn held.
Posted in Algemeen.
Tagged with Ethiek, Voetbal.
By Martijn
– 6 mei 2010
Ik heb lang geprobeerd met mijn kop in de hemel te blijven. Maar het is me nooit gelukt.
Telkens weer werd ik door de aardse modder naar beneden gezogen. En nu weet ik eindelijk dat ik hier hoor. Dat de wereld de plek is waar ik moet en mag leven. En dat mijn ziel niet ‘boven’ hoort, in een abstracte gelukzaligheid. Maar hier, bij mezelf en de mensen om me heen.
Heel kort gezegd is dat de reden dat ik voor het eerst sinds tijden weer een theologisch boek verslonden heb. Een exegetisch boek nog wel (exegese = bijbeluitleg), waarvan ik normaal gesproken in een verveelde sluimering raak. Het gaat om Justification. God’s Plan and Paul’s Vision, van Tom Wright, dat hij schreef in reactie op John Piper.
Wright en Piper vertegenwoordigen kampen in een debat over de vraag wat Paulus (en de hele vroege kerk met hem) nu eigenlijk bedoelde toen ze zeiden dat een mens ‘gerechtvaardigd’ wordt door God in Jezus. Voor Piper is ‘rechtvaardiging’ de samenvatting van het evangelie. Het betekent dat Jezus het perfecte leven leidde, dat ik had moeten leiden. Hij kreeg de straf die ik verdien en ik krijg zijn perfectie (of rechtvaardigheid) en ik heb daarom vrede met God en mag naar de hemel.
Tom Wright heeft hier grote moeite mee. Het doel van God is niet om jou persoonlijk gelukkig te maken en naar de hemel te brengen. Zijn doel is om de wereld te redden, dat wil zeggen: mensen in deze werkelijkheid te bevrijden door de komst van Jezus. Niet om (de ziel van) mensen uit deze werkelijkheid weg te halen. De christelijke kerk viert dat door de opstanding van Jezus God trouw is aan de wereld en de mensen die erop wonen, los van etniciteit en afkomst, los van macht en status. Het evangelie roept op tot bevrijding en ziet uit naar het herstel van deze wereld. Het is een uitnodiging aan iedereen om aan deze beweging van God mee te doen.
Bent u er nog? Ik wel, en ik denk na over wat dit betekent voor de manier waarop ik christen ben, vandaag de dag. Want volgens mij wil ik wel meedoen, aan dat plan. Hier, met mijn poten in de bagger…
Posted in Algemeen.
Tagged with Piper, Theologie, Wright.
By Martijn
– 16 april 2010
In Louisville, op de hoek van Fourth en Walnut, midden in het winkelgebied, werd ik plots overweldigd door het besef dat ik van al die mensen hield. Dat zij bij mij hoorden en ik bij hen, dat wij geen vreemden voor elkaar konden zijn, ook al kenden wij elkaar totaal niet. Het was als het ontwaken uit een droom van apart gezet zijn, van onechte zelfafzondering in een speciaal soort wereld, de wereld van zelfverloochening en vermeende heiligheid. (…). De illusie dat we door geloften af te leggen een bijzondere mensensoort worden, halve engelen, ‘geestelijke mensen’, noem maar op.
Het gevoel bevrijd te zijn van een denkbeeldig verschil, was voor mij zo’n opluchting en zo’n vreugde, dat ik bijna in lachen uitbarstte: ‘Goddank, goddank, dat ik ben als andere mensen. Dat ik maar een mens ben onder de mensen.’
Thomas Merton in 1966 over een ervaring in 1958
Posted in Algemeen.
Tagged with Thomas Merton.
By Martijn
– 31 maart 2010
Ik vind de dood inspirerender dan de belofte van nieuw leven.
En ik schrik nu ik dat schrijf. Want over bijna een week is het Pasen: het feest van de opstanding. En ik zou niet weten wat ik daar nu over moet zeggen.
Het zal iets te maken hebben met het cynisme in onze cultuur en mijn hart. Alle verhalen van hoop die ik ken zijn oppervakkig, ongeloofwaardig en weinig integer. Er wordt ons elke dag zoveel beloofd. Mijn nieuwe leven kan elk moment beginnen met Swiffer of Yakult. Een nieuwe toekomst schijnt elke vier jaar weer te gloren voor Nederland, zeggen de politici.
Dus waarom zou ik er geloof aan hechten als een god mij nieuw leven belooft? En ik zie al helemaal geen reden om mijn levensstijl daarvoor drastisch te wijzigen. De dagelijkse beloften die anderen mij bieden, hoe oppervlakkig en ongeloofwaardig ook, vragen tenminste niet om een radicale keuze. En dus weet ik niet wat ik nog moet zeggen. Dan praat ik liever over het lot dat ons allen treft en dat de inspiratiebron vormt voor de grote schrijvers van alle tijden: de dood. Want geloof, hoop en liefde zijn gewoon weinig literair.
En toch blijkt telkens weer dat er een groot verlangen bestaat naar een geloofwaardig en diepzinnig verhaal van hoop voor onze tijd. Iets wat de uit de modderigheid van onze werkelijkheidsbeleving zich naar boven dringt en zindert van belofte.
Over de liefde zijn veel meer liedjes geschreven dan over de dood. Want de liefde moet je zingen, het nieuwe leven moet je neuriën. Zo is het met de opstanding. Voor mij is het christelijke verhaal nog altijd het meest diepzinnige, geloofwaardige en integere verhaal van hoop dat ik ken. Misschien wel hierom: omdat het inspiratie put uit de dood. Als weg naar nieuw leven.
Posted in Algemeen.
Tagged with Dood, Opstanding, Pasen.
By Martijn
– 26 maart 2010
Recente reacties